कता जाँदै छ महिला आन्दोलन ?

Abhiyanpost Abhiyanpost
|
बुधबार, पौष २६, २०७४
|
|
५२ पटक हेरिएको
Shares
कता जाँदै छ महिला आन्दोलन ?

सारांश

  • बबिता बस्नेत संसदीय निर्वाचनका लागि राजनीतिक दलहरूले टिकट दिँदा महिलाको सङ्ख्या अत्यन्त न्यून भएपछि कतिले प्रश्न गरे– महिला आन्दोलन किन मौन ?
  • उनीहरूको प्रश्न महिला अधिकारकर्मीले खै के गरे त भन्ने थियो ।
  • राजनीतिमा महिलाको ३३ प्रतिशत सहभागिता गराउन सफल भएको नेपालको महिला आन्दोलन सङ्घीय गणतान्त्रिक नेपालको पहिलो संसदीय निर्वाचनमा ठूला दलहरूले जम्मा पाँच–६ जना महिलालाई अगाडि सार्दा किन मौन रह्यो ?

बबिता बस्नेत

संसदीय निर्वाचनका लागि राजनीतिक दलहरूले टिकट दिँदा महिलाको सङ्ख्या अत्यन्त न्यून भएपछि कतिले प्रश्न गरे– महिला आन्दोलन किन मौन ? उनीहरूको प्रश्न महिला अधिकारकर्मीले खै के गरे त भन्ने थियो । राजनीतिमा महिलाको ३३ प्रतिशत सहभागिता गराउन सफल भएको नेपालको महिला आन्दोलन सङ्घीय गणतान्त्रिक नेपालको पहिलो संसदीय निर्वाचनमा ठूला दलहरूले जम्मा पाँच–६ जना महिलालाई अगाडि सार्दा किन मौन रह्यो ?

पितृसत्तात्मक भनी महिला अधिकारकर्मीबाट आलोचना खेप्दै आएका मिडियाले प्रत्यक्ष उम्मेदवारीमा महिला सहभागिता न्यून भयो भनेर पटक–पटक आवाज उठाए । पत्रपत्रिकाले समाचार र विचार मात्र प्रकाशित गरेनन्, सम्पादकीयसम्म लेखे, रेडियो–टेलिभिजनहरूले समाचार बजाए, अन्तर्वार्ता लिए, संवादहरू प्रसार गरे । तर, महिला आन्दोलनमा भएका धेरै व्यक्तित्वका आवाज खासै सुनिएन, जतिले गरे ती सामाजिक सञ्जालमा सीमित रहे । ‘महिलाको ३३ प्रतिशत सहभागिता समानुपातिकबाट मात्र पुऱ्याउने होइन, प्रत्यक्षमै प्रतिस्पर्धा गर्न देऊ’ भनेर एकपटक पनि जुलुस निस्किएन, सडक तातेन, सामूहिक आवाज निस्किएन । किन होला ?

कतिपय मौनता रहस्यमयी हुन्छन्, तर महिला आन्दोलनमा भएका व्यक्तित्वहरूको यो मौनता खासै ठूलो रहस्यले भरिएको भने छैन । अवसरको अपेक्षाले मानिसको मुख कसरी बन्द गरिदिन्छ भन्ने कुराको उदाहरणका रूपमा यसलाई लिनुपर्ने हुन्छ । अन्य विभिन्न क्षेत्रमा भएका मानिसलाई राजनीति प्रिय भएझैँ महिला आन्दोलनमा भएका व्यक्तित्वहरूलाई पनि अन्ततः जानुपर्नेचाहिँ राजनीतिमै रहेछ । राजनीति र राजनीतिक नियुक्ति यी दुई कुराको अपेक्षाले धेरैलाई खुलस्त बोल्न दिएन । जो–जसले महिला अधिकारको पक्षमा आवाज उठाउँदै आए, आएका छन् ती सबैमा यो लागू हुँदैन, तर धेरैमा लागू हुन्छ, भइरहेको छ । कसैलाई समानुपातिकमा पर्नु थियो, कसैलाई राजनीतिक नियुक्तिहरू लिनु थियो र छ । राष्ट्रिय महिला आयोगदेखि थुप्रै नियुक्ति छन् जहाँ महिलालाई अनिवार्य राख्नैपर्छ । ती नियुक्तिमा सकेसम्म आफैँ परूँ भन्ने छ । कतिलाई ‘महिला’ भन्नुको अर्थ ‘म’ नै हो या ‘म मात्रै’ हो भन्ने पनि छ ।

‘हेर त महिला समूहसँग छलफल रे, अनि हामीलाई बोलाउनुपर्दैन ?’ भनेको त कति सुनियो कति । मानौँ आफूबाहेक अरूले प्रतिनिधित्व गरे त्यसले मान्यता नै पाउँदैन । आफू र आफूवरिपरिका बाहेक अरूले पद पाउँदा अधिकार हनन भएको ठान्ने प्रवृत्तिले पनि थोरबहुत काम गरेकै छ । यस्तो प्रवृत्ति पुरुषमा पनि हुन्छ, अन्य समुदायमा पनि होला, महिलामा भन्दा अझ अरूमा बढी हुन सक्छ । तर, महिला आन्दोलन र समतामूलक समाज एक–अर्कासँग जोडिएकाले आफ्नै लागि मात्रै अधिकार मागेजस्तो देखिँदा असहज लाग्ने रहेछ ।

अभियन्ताको अर्थ अभियान सञ्चालन गर्ने भन्ने हो । अभियान आफ्नो लागि भन्दा बढी अरूको हितमा जोडिएको हुन्छ । अधिकारकर्मी हुन त्यति सहज छैन । अधिकारकर्मीको अर्थ अधिकारका लागि काम गर्ने हो । आफ्नो मात्र हकअधिकारका लागि हिँडेका व्यक्तिलाई अधिकारकर्मी या अभियन्ता भनिँदैन । आफ्नो अधिकार खोसिने अवस्थामा पुगेका हरेक नागरिकले हक प्राप्तिका लागि लडाइँ लड्नुपर्ने अवस्था आएपछि हट्नुहुन्न । कतिपय अवस्थामा एक्लो लडाइँ लड्न मानिसलाई गाह्रो हुन्छ, सम्भव नहोला जस्तो भएपछि अधिकारकर्मीसम्म पुग्नुपर्ने हुन्छ ।

हिजोसम्म समानताका लागि मात्रै लड्दै आएका अधिकारकर्मी अब आत्मसम्मानका लागि रणनीतिक हुनुपर्ने देखिन्छ । ‘महिला भएपछि यहाँ जे पनि हुन्छ’ भन्ने अवस्थाको सिर्जना जसरी हुँदै छ, यो स्थापित हुँदै गयो भने महिलाको आत्मसम्मान नै कहाँ रहन्छ र ? त्यसैले आत्मसम्मानपूर्ण समतामूलक समाजको निर्माण अबको चुनौती हो ।

अधिकारकर्मीले अरूका लागि बोल्छन्, आवाज उठाउँछन्, काम गर्छन् । सधँै अरूका लागि मात्रै हिँडेर आफ्नो चुलो नबल्ने हुँदा आफ्नो पेसा–व्यवसायलाई जारी राख्दै अधिकारका लागि लड्नेहरूको सङ्ख्या ठूलो छ । महिला, दलित, पछि पारिएका वर्ग, समुदाय, लैङ्गिक अल्पसङ्ख्यक यी सबै आन्दोलनमध्ये यसबीचमा सफल भएको आन्दोलन महिला आन्दोलन नै हो । तर, अहिले यो कमजोर अवस्थामा पुगेको देखिन्छ ।

समतामूलक समाजको एजेण्डा बोकेर हिँडेको महिला आन्दोलन पद प्राप्तिमा नटुङ्गियोस् भन्ने चाहना राख्नेहरूले अबको महिला आन्दोलन के–कसरी अघि बढ्ने हो या बढाउने हो छलफल र बहस गर्नु आवश्यक देखिन्छ । महिला आन्दोलनलाई पदप्राप्तिको भऱ्याङ बनाउनुहुन्न भन्नेहरूको सङ्ख्या पनि कम नहोला । विश्वमा महिला आन्दोलनको सुरुवात हुँदा समाजमा महिलामाथि धेरै ठूलो अन्याय थियो । नेपालमा पनि अन्याय र महिला पर्यायझैँ थिए । समय बदलियो, मानिसका सोचहरू बदलिए, नीति–नियम र कानुनहरू बदलिए । यी सब बदलावहरू समय आफैँले ल्याएको होइन, यसमा महिला आन्दोलनको ठूलो भूमिका छ ।

नेपालको महिला आन्दोलन राजनीतिक रूपमा विभाजित छ । नेपालमा मात्र होइन, यस्तो विभाजन अन्यत्र पनि हुन्छ । त्यसले नै लिबरल र ऱ्याडिकलसँगै सोसलिस्ट र माक्र्ससिस्ट फेमनिस्टका रूपमा नारीवादीहरूको विभाजन हो । राजनीति हरेक आन्दोलनमा हुन्छ । आफूहरूले बोकेको एजेण्डामा राजनीति छिर्न नदिनु अधिकारवादीहरूको सफलता हो । हामीकहाँचाहिँ कुरा अलि फरक छ । आन्दोलनमा राजनीतिभन्दा पनि आन्दोलनका मानिस स्वयम् नै आफूसम्बद्ध राजनीतिक दलले भोलि आफूलाई उचित स्थान नदेला कि भन्ने मानसिकतामा रहेका देखिन्छन् ।

राजनीतिकर्मी र अधिकारकर्मी फरक कुरा हुन् । राज्यको शासन मजबुत पार्ने, राज्यको रक्षा गर्ने, राज्यको शासनसम्बन्धी नीतिमा रहेर काम गर्नेहरू राजनीतिकर्मी हुन् । यद्यपि यो परिभाषा हामीकहाँ सबै राजनीतिकर्मीमा लागू हुँदैन । राजनीतिकर्मीको परिधि सीमित हुन्छ । अधिकारकर्मी र अभियन्ताहरूको संसार फराकिलो हुन्छ । उनीहरू आवश्यक परेको बेलामा जहाँ पनि पुग्न सक्छन्, आवाज उठाउन सक्छन् । राजनीतिक अवसरको चाहनाले अधिकारकर्मीहरूको परिधि हामीकहाँ सीमित बनाउँदै गएको छ । अधिकारकर्मीहरू राजनीतिक रूपले विभाजित हुँदा दलहरूले प्रत्यक्षमा महिलाको त्यति न्यून उम्मेदवारी दिँदा पनि त्यसको विरोधमा आवाज बुलन्द हुन सकेन । यदि महिलाको उम्मेदवारी बढी भएको भए अहिले प्रतिनिधिसभामा निर्वाचित महिला जनप्रतिनिधिको सङ्ख्या राम्रै हुने थियो ।

रेखा शर्मादेखि उषा गुरुङ हुँदै नवीना लामासम्म प्रत्यक्षमै उठ्न चाहन्थे, अलि दबाब दिन सकेको भए थप महिला आउन सक्थे भन्न सकिन्छ । विभिन्न क्षेत्रमा महिलाको सहभागिता बढेको अर्थमा अब महिला आन्दोलन किन चाहियो र भन्ने पनि कतिलाई लागेको हुन सक्छ । तर, अबका दिनमा महिला आन्दोलनका एजेन्डा झन् धेरै छन् । एजेन्डा मात्र होइन चुनौतीहरू पनि छन् । हिजोसम्म समानताका लागि मात्रै लड्दै आएका अधिकारकर्मी अब आत्मसम्मानका लागि रणनीतिक हुनुपर्ने देखिन्छ । ‘महिला भएपछि यहाँ जे पनि हुन्छ’ भन्ने अवस्थाको सिर्जना जसरी हुँदै छ, यो स्थापित हुँदै गयो भने महिलाको आत्मसम्मान नै कहाँ रहन्छ र ? त्यसैले आत्मसम्मानपूर्ण समतामूलक समाजको निर्माण अबको चुनौती हो ।

प्रतिक्रिया

कमेन्ट लेख्नुहोस्

तपाईंको इमेल ठेगाना प्रकाशित हुनेछैन। आवश्यक फिल्डहरू चिन्ह लगाइएका छन् *

कुल कमेन्ट: 0
यो खबर पढेर तपाईंलाई कस्तो महसुस भयो ?

यो पनि पढौँ

आज पनि संसद बैठक अवरुद्ध गर्ने कांग्रेसको निर्णय
आज पनि संसद बैठक अवरुद्ध गर्ने कांग्रेसको निर्णय
विप्लव समूहका जिल्ला नेता पक्राउ
विप्लव समूहका जिल्ला नेता पक्राउ
प्रमुख प्रतिपक्षको विरोध र होहल्लाबीच चिकित्सा शिक्षा विधेयक पारित
प्रमुख प्रतिपक्षको विरोध र होहल्लाबीच चिकित्सा शिक्षा विधेयक पारित
आजको मौसमः चार प्रदेशमा पानी पर्ने
आजको मौसमः चार प्रदेशमा पानी पर्ने
एकजना व्यक्तिलाई फिर्ता गरेको विषयलाई लिएर प्रधानमन्त्रीको राजीनामा माग्नु हास्यास्पद: महेश बस्नेत
एकजना व्यक्तिलाई फिर्ता गरेको विषयलाई लिएर प्रधानमन्त्रीको राजीनामा माग्नु हास्यास्पद: महेश बस्नेत
अाँखा शिबिरमा २२ जनाको अप्रेशन
अाँखा शिबिरमा २२ जनाको अप्रेशन
आजको राशीफल
आजको राशीफल
सूचनाको हक प्रवद्र्धन गरेर मात्रै सुशासन प्रत्याभूत गराउन सकिन्छः प्रधानमन्त्री दाहाल
सूचनाको हक प्रवद्र्धन गरेर मात्रै सुशासन प्रत्याभूत गराउन सकिन्छः प्रधानमन्त्री दाहाल
प्रतिनिधिसभामा सडक स्तरोन्नतिको विषयमा सांसदले उठाए आवाज
प्रतिनिधिसभामा सडक स्तरोन्नतिको विषयमा सांसदले उठाए आवाज
रातको समयमा घेरा हाली हालेर आक्रमण , १५ प्रहरीको अवस्था गम्भीर स्थिति नियन्त्रण बाहिर
रातको समयमा घेरा हाली हालेर आक्रमण , १५ प्रहरीको अवस्था गम्भीर स्थिति नियन्त्रण बाहिर

तपाईंले छुटाउनुभयो कि?