बौद्ध धर्मावलम्वीलाई विजयादशमी के हो ?

असत्यमाथि सत्यको विजय अर्थात आसुरी शक्तिमाथि दैवी शक्तिको विजयको खुशियालीमा मनाइदै आएको दशैं अर्थात विजयादशमीको उल्लासमय वातावरण छाइसकेको छ । घटस्थापनाका दिन घरघरमा जमरा राख्दै सुरु भएको बडा दशै नेपाल भित्र मनाइने चाडपर्वमध्ये सबैभन्दा बढि जनसहभागिता हुने र सबै भागमा उत्तिकै महत्वका साथ मनाइने गरिन्छ । बडा दशै हिन्दु धर्मावलम्वीका लागि सबैभन्दा ठूलो चाड हो । बडा दशै अर्थात विजयादशमी बौद्ध धर्मावलम्वीका लागि पनि विशेष मानिन्छ । इतिहास हेर्ने हो भने विजयादशमी बौद्धमार्गीका लागि पनि महत्वपुर्ण छ । बौद्ध धर्ममा विजयादशमीलाई अहिंशात्मक पर्वको रुपमा रहेको छ । मौर्य सम्राट तथा बौद्ध धर्मका सबैभन्दा ठूला प्रचारक अशोकले विजयादशमीकै दिन सम्पुर्ण शस्त्र अस्त्र र हिंशात्मक गतिविधि त्यागेर बौद्ध धर्मको अलम्वन र प्रचारप्रसार गरेका थिए । त्यसैले पनि विजयादशमी बौद्धमार्गीका लागि पनि विशेष दिन हो ।

प्रथम मौय सम्राट चन्द्रगुप्तको मृत्युपश्चात छोरा विन्दुसारले २५ वर्ष जति शासन गरे । उनको मृत्यु पछि अशोकले १ सय १ दाजुभाई मध्ये एक जनालाई छोडि बाँकी सबैको हत्या गरी आसपासका राज्य समेतलाई आफ्नो राज्यमा मिलाई चक्रवर्ती सम्राटको रुपमा शासन गर्न थाले । त्यस्तै उनले आफ्नो शक्ति विस्तार गर्ने क्रममा कलिंगमा ठूला मानवसम्भार गरे । कलिंगमा भएको ठूलो मानवसम्भार र धनसम्पत्तिको क्षति पछि भने सम्राट अशोकमा विरक्त भाव उत्पन्न भयो ।

विरक्तिएका अशोकले विजयादशमीकै दिन प्रतिज्ञा गरी हिंशात्मक गतिविधि छोडी अहिंशात्मक धर्म प्रचारमार्फत विजय प्राप्त गर्छु भनि शस्त्र अस्त्र त्याग गरे । साथै बुद्धले प्रतिपादन गरेको अहिंशा धर्मको अनुशरण गरी सम्पुर्ण प्रजाहरुलाई पनि निर्देशन दिए । सम्राट अशोकले यसरी शस्त्र अस्त्र त्यागको घोषणा गर्दा युद्धबाट पीडित बनेका प्रजाहरुमा खुशीयाली छायो । त्यस यता बौद्ध धर्मावलम्वीले विजयादशमीलाई शस्त्र परित्याग दिवसको रुपमा मनाउदै आएका छन् । विजयादशमीमा पञ्जशील पालन गर्ने, दान दक्षिण गर्ने, प्राणी हत्या त्यागी प्राणी रक्षा गर्ने लगायतका पूण्य कार्यहरु बौद्ध धर्मावलम्वीले गर्दै आएका छन् ।

यसैगरि विजयदशमीका दिन गुरु पद्म संभव (गुरु रिन्पोछे) ले काठमाण्डौं स्थित फर्पिङको शेषनारायण गुफामा सम्यक समाधिमा बस्नुहुँदा बज्रकिलायको शक्तिद्धारा बिध्न–बाधा पु¥याउने अमनुष्य जातीहरुको दमन गरि महाविद्याधरको परम सिद्धि प्राप्त गर्नु भएको पावन तिथि मानिन्छ ।

यसकारण यतिका महत्व बोकेको यस महापुण्य तिथिमा धर्मको नाऊँमा गरिने अकुशल कर्महरुको फल बलवान ( दुगर्तिको हेतु ) हुने पनि सुत्र तन्त्रमा उल्लेख गरिएको पाईनछ i