उच्च आयात र सुस्त कारोबार: आकाशिएको सुनको मूल्यले पारेको दोहोरो प्रभाव

नेपालमा सुनको मूल्यले नयाँ कीर्तिमान कायम गरिरहँदा आयातको तथ्यांक र बजारको वास्तविक अवस्थाबीच निकै विरोधाभास देखिएको छ । भन्सार विभागको पछिल्लो प्रतिवेदनले चालु आर्थिक वर्षको पहिलो ६ महिनामा १८ अर्ब ८३ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको सुन भित्रिएको देखाउँछ, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा परिमाणका आधारमा ८० प्रतिशतले बढी हो । विशेषगरी असोज महिनामा नेपाल राष्ट्र बैंकले आयात कोटा बढाएर दैनिक २५ केजी पुर्‍याएपछि बजारमा सुनको उपलब्धता बढेको हो । तथ्यांकले आयातको ग्राफ उकालो लागेको देखाए पनि गहना व्यवसायीहरू भने सुनसान बजारका कारण चिन्तित देखिन्छन् ।

बजारको यो अनौठो प्रवृत्तिलाई सरकारी अधिकारी र व्यवसायीले फरक दृष्टिकोणबाट व्याख्या गरेका छन् । राष्ट्र बैंकका अनुसार मंसिरको विवाह सिजनलाई लक्षित गरी अघिल्ला महिनाहरूमा नै उल्लेख्य सुन आयात भएकाले मंसिरमा थप आयात आवश्यक परेन, तर पुस लागेपछि माघ र फागुनका लग्नहरूलाई हेरेर पुनः आयात वृद्धि गरियो । राष्ट्र बैंकका सूचना अधिकारीले मूल्य बढे पनि नेपाली संस्कृतिमा विवाहका लागि सुन अनिवार्य जस्तै भएकाले माग पूर्ण रूपमा ठप्प नहुने तर्क गरेका छन् । यद्यपि उपभोक्ताले आफ्नो खरिद क्षमता अनुसार १० तोलाको योजनालाई घटाएर ६-७ तोलामा झार्ने गरेको पाइन्छ ।

अर्कातर्फ, प्रत्यक्ष व्यापारमा संलग्न व्यवसायीहरूको अनुभव भने तथ्यांकको चमकभन्दा निकै फरक र कष्टकर छ । नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघ र स्थानीय ज्वेलर्स सञ्चालकहरूका अनुसार आयात बढेको देखिए पनि त्यो मुख्यतः कोटा वृद्धि र बैंकहरूको मौज्दात व्यवस्थापनका कारण मात्र हो । सर्वसाधारणको क्रयशक्ति कमजोर हुँदै जानु र मूल्य आकाशिनुले नयाँ सुन किन्ने ग्राहक घटेका छन् । हाल बजारमा नयाँ गहना किन्नेभन्दा पनि पुराना गहना साटेर वा रिसाइकल गरेर काम चलाउने उपभोक्ताको संख्या बढेको छ । यसले गर्दा एकातिर राज्यले अर्बौंको राजस्व संकलन गरिरहेको छ भने अर्कोतिर खुद्रा व्यवसायीहरू आफ्नो पेशा नै धरापमा परेको महसुस गरिरहेका छन् ।